Szczepienie drzew owocowych - sposoby, terminy, podkładki, zrazy

Szczepienie drzew owocowych to najczęściej stosowany sposób rozmnażania tychże drzew. Zabieg ten polega na połączeniu – scaleniu zrazu szlachetnej odmiany która daje owoce smaczne i dorodne wraz z podkładką która gwarantuje odporność drzewa na mrozy, zdrowotność. Powstaje w ten sposób odmiana lepsza, bardziej wartościowa. Podczas szczepienia przycinamy zraz (tak nazywamy kawałek jednorocznego pędu odmiany uprawnej) i pęd podkładki w taki sposób, aby powierzchnie obydwóch tych elementów były podobne i idealnie się ze sobą scalały. Warunkiem powodzenia szczepienia jest jak najdokładniejsze dopasowanie ścięć podkładki i zraza oraz duża płaszczyzna przylegania kory i drewna do niebie nawzajem. Bardzo ważne jest połączenie tkanki twórczej (miazgi) obu tych części. Zraz i podkładkę należy związać ze sobą razem paskiem folii. Miejsce złączenia należy posmarować maścią ogrodniczą.

Terminy szczepienia drzewek owocowych

Najlepszym czasem na ścięcie jednorocznych pędów na zrazy jest jesień. Takie pędy należy następnie trzymać w chłodnym i ciemnym miejscu (najlepiej w piwnicy) przysypane wilgotnym piaskiem żeby nie przemarzły w zimie. Możemy je też ściąć wczesną wiosną, ale należy zdążyć przed wypuszczeniem pąków. Samo szczepienie powinno się zrobić na wiosnę, dopóki jeszcze oczka zrazów przebywają w stanie spoczynku. Zabieg wykonuje się w pogodne dni oraz suche za pomocą czystego i ostrego noża. Wybór podkładek jest bardzo istotną sprawą. Zalecane są takie podkładki, które cechuje odporność na mróz, choroby, szkodniki i dość dobrze zrastają się ze zrazem. Podkładkami mogą być drzewa kupione w szkółkach, sklepach lub które rosną w naszych ogrodach. Wtedy na pewno jest to materiał odpowiednio przygotowany. Podobnie zrazy można kupić w sklepach ogrodniczych lub w specjalnych szkółkach.

Szczepienie drzewek owocowych

Materiały do szczepienia drzew owocowych

  • mała piła ogrodnicza, sekator i nóż
  • maść ogrodnicza (np. Funaben 03PA lub inna maść ogrodnicza), sznurek, folia ogrodnicza do zabezpieczenia miejsc szczepionych
  • zrazy ścięte z odmiany szlachetnej
  • drzewo stanowiące podkładkę

ZANIM ZACZNIEMY SZCZEPIENIE DRZEW OWOCOWYCH, TO POWINNIŚMY WYBRAĆ WŁAŚCIWE PODKŁADKI I ZRAZY DO SZCZEPIENIA. NALEŻY ZWRÓCIĆ UWAGĘ NA ICH BIOLOGICZNĄ ZGODNOŚĆ!

Rodzaje - typy szczepienia zrazem:


Szczepienie przez stosowanie
 (ilustracja A) – szczepienie to stosujemy wtedy, gdy grubość zraza i podkładki są niemal identyczne. Zraz i podkładkę ścinamy pod skosem i obie części musimy ściśle dopasować. Samo cięcie musimy wykonać pod dość ostrym skosem aby powierzchnia przylegania podkładki i zraza była jak największa (długość cięcia ok. 3 cm). Ten zabieg musimy wykonać w kwietniu, niedługo przed rozpoczęciem wegetacji roślin.



Szczepienie przez stosowanie z nacięciem (ilustracja B) – szczepienie to przeprowadzamy identycznie jak w przypadku szczepienia przez stosowanie, z tym że wzdłuż podkładki i zraza wykonujemy dodatkowe nacięcie, które zwiększa powierzchnię przylegania.


Szczepienie drzewek na pniu

Szczepienie na przystawkę - po obcięciu pnia podkładki pod niewielkim kątem, powinniśmy ściąć lekko korę wraz z niewielką ilością drewna na płaszczyźnie zbliżonej rozmiarami do płaszczyzny ściętego ukośnie zraza. Tę metodę stosujemy wtedy, gdy podkładka jest zdecydowanie grubsza od zraza. Tutaj także możemy zastosować szczepienie z nacięciem zwiększającym płaszczyznę przylegania obu części.


Szczepienie w klin (tzw. sarnią nóżkę) - w podkładce musimy wyciąć trójkątny kawałek drewna, zraz natomiast ścinamy z dwóch stron w taki sposób, aby zrobić klin który pasuje do wycięcia w podkładce. Ta metoda pozwala nam zrobić dość mocne połączenie przy niewielkiej ranie.



Kożuchowanie - podkładkę należy ściąć pod kątem prostym w taki sposób, aby powierzchnia cięcia była jak najmniejsza, następnie rozcinamy pionowo korę, rozchylamy delikatnie krawędzie i wciskamy pod korę zraz. Metodę tę stosujemy wtedy, gdy podkładka jest dużo grubsza od zraza. Metodę tę możemy stosować jeszcze w maju, a więc wtedy gdy rośliny rozpoczną już wegetację.



Szczepienie za korę – sposób ten jest podobny do kożuchowania, z tą jednak różnicą, że podkładki nie ścinamy, lecz nacinamy korę w kształcie litery T i pod to nacięcie wszczepiamy delikatni zraz.


Typy szczepienia zrazem


Okulizacja drzew owocowych, sposób


Poza szczepieniem zrazem, możemy drzewa owocowe także okulizować. Okulizację wykonujemy latem. Okulizacja drzew owocowych polega na połączeniu z podkładką nie zrazu lecz pąka liściowego (oczka) szlachetnej odmiany. Metoda ta jest podobna do szczepienia za korę, ale nie wszczepiamy tu całego zrazu, lecz tylko właściwie przycięte oczko. Okulizacja sprawia dużo satysfakcji, bo dzięki różnym eksperymentom możemy otrzymać np. drzewka o 3 rodzajach owoców lub krzewy o kilku kolorach kwiatów. Możemy także przeszczepić drzewo z odmiany która nam się nie podoba, nie smakuje, której nie lubimy na taką którą chcemy, która nam smakuje i którą lubimy.

Zanim zaczniemy okulizowanie, powinniśmy zaopatrzyć się w bardzo ostry nóż do okulizacji, tzw. okulizak. Przycinamy nim korę podkładki w kształcie litery T. Najpierw robimy cięcie poziome, następnie pionowe od dołu w kierunku góry, aż do poziomego cięcia. Po nacięciu kory delikatnie odginamy oba brzegi aby zrobić miejsce dla tarczki. Tarczkę okulizacyjną, która jest odcięta od zraza wraz z pączkiem wegetatywnym, spokojnie i delikatnie wsuwamy początkowo palcami, następnie nożem okulizakiem za lekko uniesioną korę podkładki. Pozostałą część tarczki, która jest powyżej poprzecznego nacięcia, odcinamy nożem. Po założeniu tarczki powinniśmy dokładnie docisnąć opuszkami palców odstającą korę. W miejscu założenia tarczki obwiązuje się korę paskiem foliowym lub gumką. Musimy być ostrożni, bo oczko i ogonek liściowy musimy ominąć. Zanim nadejdzie zima, folię należy zdjąć, bo pod folią oczka mogą szybciej nabrzmieć i wtedy mogą przemarznąć. Aby zwiększyć produktywność zwłaszcza drzew pestkowych zalecana jest dwukrotna okulizacja (drugie oczkowanie należy wykonać po około 10 dniach od pierwszego zabiegu).

Powstałe okulanty musimy pielęgnować bardzo ostrożnie, aby czasem nie wyłamać pędu z tarczką. Musimy je prostować, jeśli zachodzi taka potrzeba to usuwać pędy boczne poniżej miejsca okulizacji. Gdy z oczek wyrastają 2-3 pędy, to wtedy należy zostawić jeden najsilniejszy, pozostałe natomiast wyciąć.

Okulizacja drzew owocowych

Terminy okulizacji drzew owocowych

Najlepszy czas okulizacji drzew owocowych jest wtedy, gdy jest największa aktywność tkanki twórczej, przez szkółkarzy nazywany czasem miazgi. Możemy wyróżnić 2 terminy okulizacji:

  • To maj-czerwiec - okulizacja żywym oczkiem (pąk wyrasta jeszcze w tym samym sezonie).
  • To lipiec-wrzesień - okulizacja śpiącym oczkiem (pąk wyrasta dopiero podczas następnej wiosny).

W amatorskich uprawach częściej przeprowadza się okulizację śpiącym oczkiem. Zrazy do okulizacji MUSZĄ mieć dobrze ukształtowane pąki liściowe.

Okulizację przeprowadzamy w następującej kolejności:

  • najwcześniej podkładki czereśni ptasiej
  • następnie grusze
  • jabłonie
  • śliwa (ałycza)
  • na koniec wiśnię (antypkę).

Z zaszczepionych pąków wyrosną gałązki w następnym roku. Pierwsze zbiory owoców będą po 2-3 latach od przeprowadzonej okulizacji.

Wybór szczepienia: zrazem czy okulizacją – która metoda jest właściwsza?

Metody szczepienia drzew owocowych są bardzo powiązane z terminami szczepienia. Warto bardziej pochylić się nad okulizacją, zwłaszcza powinni tym zainteresować się ogrodnicy-amatorzy. Metoda ta bardziej zwiększa prawdopodobieństwo przyjęcia się szczepienia, ze względu na to że latem jest najbardziej sprawne krążenie soków w roślinie.

Szczepienie zrazem przeprowadza się najczęściej u jabłoni a czasami gruszy. Śliwy, wiśnie i czereśnie najlepiej szczepić poprzez okulizację.

Jak można usprawnić zabieg szczepienia?

Najtrudniejszym momentem podczas szczepienia drzew i krzewów jest właściwe przygotowanie podkładki i zrazów aby mogły się one dobrze połączyć. Odpowiednie przycięcie powierzchni szczepienia jest trudne. Czynność ta jest czasochłonna i wymaga doświadczenia. Aby dojść do wprawy należy wykonać wiele szczepień.


Możemy sobie pomóc, jeżeli użyjemy do tego celu specjalnego sekatora do szczepień. Nacięcie na zrazie i podkładce przy użyciu takie sekatora będzie do siebie pasować idealnie. Przycięcie takim sekatorem robi się też szybciej i sprawniej. Specjalne ostrze w sekatorze do szczepień nadaje właściwy kształt przycinanej powierzchni. Gorąco polecamy taki sekator, unikniecie wtedy niepowodzeń podczas szczepienia roślin!